< Terug naar het overzicht


Succesvolle thema-avond Muziek en Dementie

Op woensdag 20 september vond de thema-avond over muziek plaats. Een avond in een reeks van bijeenkomsten voor mantelzorgers die op oorspronkelijk initiatief van de Cliëntenraad is georganiseerd. Het werd een levendige en leuke avond. Zo'n 80 deelnemers hebben geluisterd naar verhalen over wat muziek kan betekenen voor mensen met dementie en wat De Waalboog allemaal doet. Ook gingen we in gesprek over wat je als familielid zelf kan doen met muziek. 

Een avond over muziek is niks zonder muziek. Dus liet Niek Edeling een paar bijzondere instrumenten horen, daardoor was het ook meteen voelbaar, wat muziek doet. De vrienden van Gretha, bewoner van De Bosweg, vertelden over hun zanggroep op de Bosweg. Natuurlijk zongen ze ook, en de zaal zong mee. Naderhand waren er veel positieve reacties. Lees hieronder het uitgebreide verslag. 

De thema-avond was de eerste in een reeks van vier, die afwisselend op de verschillende locaties plaatsvinden. Contact met mensen met dementie is lang niet altijd makkelijk, De Waalboog wil met deze avonden naasten op weg helpen met dat contact, op ideeën brengen wat je zou kunnen doen bij een bezoek. 

Als eerste keken we tijdens de avond naar een stukje van het programma Eén vandaag over wat muziek doet voor mensen met dementie: https://www.youtube.com/watch?v=ZJApPrknDec

Dorry de Beijer,
geestelijk verzorger vertelde het volgende over de betekenis van muziek:
We weten natuurlijk al veel langer dat muziek onmisbaar is. Niet alleen voor mensen met dementie maar voor ons allemaal, voor ieder mens. Muziek geeft zoveel zin en betekenis aan ons leven dat we het nauwelijks beseffen. Zo heeft u vast een lievelingszanger of band, die muziek maakt die u op een of andere manier raakt, de teksten, de melodie, het ritme. U kent ook vast muziek die in verband staat met een bijzondere gebeurtenis in ons leven. Muziek weet op een of andere manier datgene op te roepen, waar we geen woorden voor hebben. Ze raakt ons direct in ons hart, in onze ziel, in ons lichaam.

Muziek werkt helend, ze brengt heil, ze maakt je weer en meer mens. Iemand  met hersenaandoening verandert door muziek van een zieke in een mens, die veel meer was en is en blijft dan zijn ziekte.

  1. Ze biedt plezier rust `en troost  als je door ziekte en verlies de weg kwijt raakt  in het leven.
  2. Bovendien wordt je weer wie je vroeger ooit was, tiener die op zaterdagavond naar de disco ging, lid van het muziekkorps waar je klarinet speelde, je wordt weer deel van het land en de cultuur waar je oorspronkelijk vandaan komt. Dat stuk van jezelf ben je ook, blijf je ook.
  3. Het herstelt het contact met de ander, de relatie, deel van groter geheel, de gemeenschap.

Er klinkt op De Waalboog elke dag muziek. Op de afdelingen en ook muziek tijdens kerkdiensten o.a. hier in de kapel en bij herdenkingsbijeenkomsten. Ook is er al jarenlang een maandelijkse muziekgroep Muziek voor de Ziel voor jonge mensen met dementie. Er klinkt soms muziek tijdens de stervensfase. En bij uitvaarten weten nabestaanden bijna altijd muziek te noemen, die voor de overledene een bijzondere betekenis had.

Maar ook in het contact dat u als familie of vrienden hebt met uw dierbare kan muziek een verrassende rol spelen. Familie en vrienden - en ook wijzelf - voelen ons soms zo machteloos: wat kunnen wij doen? Samen muziek luisteren of maken is iets wat u kunt doen, waar u beiden van kunt genieten, en wat de relatie weer tot stand brengt. Muziek roept gevoelens op en herinneringen, die de bewoner zelf niet meer actief naar boven kan halen. En die u als familie ook niet met woorden tot leven kunt wekken; of die u eenvoudigweg niet kent, en er dus ook niet naar kunt vragen.

Er verschijnen de laatste tijd diverse stappenplannen op websites hoe je met muziek dat contact en plezier kan bevorderen en waar je op moet letten. Hieronder een afgeleide variant van de zeven stappen.

  1. Wat is zijn of haar favoriete muziek? Muziek tussen 15 en 25ste levensjaar blijkt het beste door de hersenen te worden opgeslagen en is vaak verbonden met persoonlijke herinneringen. Die komen weer boven, kunnen vaak verteld worden, u kunt daar weer op reageren. Maar ook zonder woorden is het een prachtige vorm van contact, van verbinding op een diep niveau. Dat is het actief geheugen van de bewoner- wat weet de bewoner zelf te noemen? Maar er is ook  een passief geheugen: welke muziek was toen in het algemeen  populair? Vaak niet genoemd door bewoner, maar wel herkend als ze het horen.Top 40, CD's met muziek van een bepaald jaar, of een bepaald genre zoals cabaret, schlagers, of klassieke componisten. Vergeet ook niet de religieuze muziek: psalmen, Latijnse mis,  Marialiedjes, Grieks/Russisch -orthodoxe  muziek. Ook als bewoner niet meer praktiserend is, kan deze muziek herkenning oproepen.
  2. Naast muziek die herinneringen oproept, kun je ook andere muziek laten horen. Verschillende soorten muziek voor verschillende momenten van de dag: sluimermuziek bij het opstaan, muziek bij beweging/wandelen, bij verzorging. Daar maken wij professionals ook gebruik van. Ik noem dit muziek als wonderolie , activiteiten en zorg, verlopen soepeler, rustiger, ontspannener, leuker. Natuurgeluiden, New Age en andere spirituele muziek, of juist wat actievere muziek bij wandelen.
  3. Zorg dat er muziek is in de buurt van iemand met dementie op eigen kamer. Bij jongere bewoners zie ik dit bijna altijd. Bij ouderen wordt dit nog te vaak niet gedaan, men denkt al gauw: dat heeft toch geen zin. Een CD-speler met enkele favoriete CD’s is altijd zinvol, tablet minder (loopt leeg). TV biedt ook muziek, maar ook vaak onrustige beelden, die mensen met verder gevorderde dementie niet begrijpen, of voor de waarheid, de realiteit aanzien. Soms is dat samen zoeken.
  4. Samen zingen wordt in deze stappenplannen niet zo vaak genoemd. Jammer, want het is extra levendig. Misschien voelt het wat gênant omdat u vindt dat het niet zo goed klinkt. Probeer het toch, doe desnoods de kamerdeur dicht. Je kunt ook neuriën. Ook hier: het is samen zoeken. Er zijn heel veel boekjes met liedjes, en je kunt meezingen met You Tube of Spotify.
  5. Muziek in de terminale fase kan zinvol en liefdevol zijn. Mits ze rust brengt en ontspanning. We gaan ervan uit dat een stervende nog lang (iets) kan horen. Misschien kun je haar of zijn lievelingsmuziek nog wel een keer laten horen, misschien  juist niet. Achtergrondmuziek  is prima, Marialiedjes of een CD met natuurgeluiden. Het meest werkzaam is naar mijn ervaring de menselijke stem. Zo is er het voorbeeld van een stervende bewoonster, die om haar moeder riep. Omdat zij diep religieus was, ik ben toen bij haar alle Marialiedjes en kerkliedjes gaan zingen.Net zolang, een half uur denk ik, totdat  mevrouw in slaap viel.
  6. Muziek  kan wondertjes laten gebeuren, maar is geen wondermiddel, het kan verkeerd uitpakken. Het kan te zwaar geladen herinneringen oproepen. Bijvoorbeeld uit de oorlogstijd. Daarom is het belangrijk om goed te kijken hoe iemand reageert. Het is op zich niet erg als muziek een keer verdriet of boosheid oproept, als dat ook gedeeld, getroost kan worden. Maar soms roept muziek een trauma weer tot leven, en dat kan echt beangstigend en verdrietig zijn. Een bewoonster hield erg van opera, ze had ook operareizen gemaakt. Maar ze wilde die niet meer horen, dat was te pijnlijk. Ook wilde ze geen radio 4 aan in de huiskamer. Ze ging eerst ook niet naar een muziekactiviteit, later stap voor stap wel. Maar opera bleef taboe.
  7. Muziek is een bron van leven, maar stilteook. Alle muziek komt uit stilte voort, en in sommige muziek hoor je de stilte meeklinken.  In de zogenaamde prikkelarme huiskamers zul je geen muziek horen. Dat kan saai overkomen, maar  voor sommige  bewoners is zelfs muziek teveel van het goede. De radio of TV aan in de huiskamer kan gezellig zijn, maar ook onrust veroorzaken. De meeste bewoners kunnen het apparaat niet zelf zachter of uit zetten. Het gaat om een goede afwisseling en dosering. In onze kapel is het vaak heerlijk stil en kun je  met je dierbare een kaarsje opsteken en naar muziek op een CD luisteren.

Muziek kan veel betekenen in het contact tussen u en uw dierbare, het kan gevoelens van machteloosheid en afstand omzetten in gevoelens van plezier, ontroering, nabijheid. Muziek geeft weer zin aan het leven, je dierbare komt weer tot leven, je bent en doet weer samen. Het is samen zoeken, en het werkt niet altijd, maar je moeite zal zeker beloond worden.

Na Dorry de Beijer kwam Niek Edeling aan het woord. Of eigenlijk is aan het woord niet wat er gebeurde. Niek is muzikant en vrijwilliger bij de Waalboog. Hij maakt muziek bij bewoners op de kamer en geeft ook huiskamerconcerten. Hij liet bijzondere instrumenten horen, zoals de bluepoint steel harp: https://www.youtube.com/watch?v=yJre-S4ZfwE. Het was meteen voelbaar wat live-muziek doet. Ook de sansula of duimpiano klonk heel lieflijk https://www.youtube.com/watch?v=SwhOHl1ZbUY. Zonder enige ervaring komen daar prachtige klanken uit. Je hoeft dus geen muzikant te zijn om zelf mooie klanken te maken, waar je samen van kunt genieten. Ook liet Niek een liedje horen op de mondharmonica, “het tuinpad van mijn vader”. En hij liet het verschil horen met de originele versie (op youtube). Hij gaf aan dat het origineel vaak meer herkenning oplevert bij mensen. Het is dus een kwestie van proberen wat bij jezelf en je naaste past.

De vrienden van Gretha vertelden weer een heel ander verhaal. Vanuit hun vriendschap met een bewoonster van de Bosweg kwamen zij op het idee om voor en samen met haar te gaan zingen. Zelf houden ze van zingen en het leek hun een fijne manier om met Gretha samen te zijn. Eerst zongen ze alleen op de kamer voor Gretha, maar algauw kwamen andere bewoners luisteren. Ook nu Gretha is overleden blijven zij zingen op de Bosweg. Ze zingen liedjes uit de jeugd van de bewoners begeleid op gitaar. Van tevoren oefenen ze op de kamer van een bewoner en aansluitend zingen ze in de woonkamer. Juist in de intieme setting is het fijn zingen: aan tafel en om en om een bewoner en één van de vrienden. Het brengt iedereen veel ontroering en plezier en is dus heel fijn om te doen. En zingen doet ook vaak dansen. Twee liedjes lieten ze tijdens de thema-avond horen: The Everly Brothers met Dream en Chubby Checker met Lets’s twist again. Het enthousiasme spatte eraf en de zaal zong vanzelf mee.

Na de pauze gaven Miranda van Donzel en Marian Klaassen, medewerkers dagbesteding,  voorbeelden van wat er vanuit de organisatie en de afdeling gedaan wordt, waarbij muziek wordt ingezet. Een aantal noemen we hier:

Er is een UIT-programma waarin verschillende soorten  muziek aangeboden wordt.  Zo hebben we o.a.  klassieke muziek in de kapel, optredens van koren of artiesten met  eigen repertoire, Nederlandstalige  muziek, bandjes met dansmuziek, vaste dansochtend met Jan Hoesen, vaste café-avond, meezing ochtend enz enz. Het aanbod is erg gevarieerd en er is voor ieder wat wils.

Het programma van dit gebeuren staat in het cliëntenblad Bij de koffie. Dit kunt u vinden op de afdeling en bij de receptie ligt vaak een stapel om mee te nemen. via https://www.waalboog.nl/clientenblad-bij-de-koffie. De afdeling is vaak van mantelzorgers afhankelijk om bewoners mee te nemen naar dit programma. Voor uzelf kan het een  bezoek ook aangenamer en gemakkelijker maken omdat u samen kunt genieten van het aanbod. 

Op de afdelingen zelf worden  ook veel muziek gerelateerde activiteiten ondernomen. Hierbij worden ook vrijwilligers en mantelzorgers  steeds mee betrokken en ingezet. Op deze manier kunnen we samen steeds meer mooie momenten realiseren voor de bewoners. 

* Zo zijn er op onze afdeling twee vrijwilligers de muziek komen maken en daarbij zangboeken uitdelen. De muziek komt vanuit de laptop naar de boxen  en er wordt door een vrijwilliger live meegezongen met microfoon. Bewoners zingen mee uit volle borst en vaak wordt er ook gezellig meegedanst. Een ronduit gezellige middag  waar vrijwel iedereen  tot leven komt.  Het is mooi om te zien  hoe muziek het humeur , onrust of verdriet kan veranderen. Soms hebben bewoners zoveel onrust in zich dat het mooi is om te zien dat een constante loopdrang doorbroken wordt op het moment dat ze geboeid worden door de muziek.  Mantelzorgers sluiten hierbij ook aan als ze toevallig op bezoek komen. Het is dan fijn als ze ook meedoen (zingen of dansen)

* Ook is er een mantelzorger die 1 keer per week met een meezing cd met de bewoners op de activiteitenruimte  kwam zingen. De afdeling zorgt voor kopieën van de muziek, voor een kopje koffie en een koekje. Bewoners die het leuk vonden konden aansluiten. 

* Ook kan dat natuurlijk met een bewoner alleen als u dat prettiger zou vinden.  Er zijn meezingcd’s met teksten erbij en u zult ervan versteld staan hoeveel mensen de oude liedjes nog in hun geheugen hebben.  In overleg met de dagbestedingsmedewerker zijn er altijd middelen aanwezig die gebruikt kunnen worden.

* Verder hebben we ook een vrijwilliger die 1 keer per twee weken klassieke muziek komt draaien en hierover verteld.  Je kunt dan vaak een speld horen vallen zo rustig en geboeid zitten bewoners dan te luisteren naar zijn muziek en zijn verhaal.

* Ook zijn er soms mantelzorgers die in hun vrienden familie en kennissenkring mensen, die muziek maken. Zij vragen hen om dat dan een keer op de afdeling te komen doen.

* Voor de bewoners van de Boog draait dj Roos een paar keer per jaar muziek in het tuinhuis.

Na al deze verhalen gingen de deelnemers met elkaar in gesprek: over muziek en wat het voor hen en hun naasten betekent. En over wat zij zelf met muziek zouden willen doen met hun naaste. Het waren meest geanimeerde gesprekken.

Bij de afsluiting werd nog gewezen op:

  • Het 20-jarig bestaan van het Joachim en Anna-koor. Op 5 november is er een concert in de hal en op 26 november is hiervoor een speciale kerkdienst. Het koor zingt in keer in de maand bij de kerkdienst. Daarnaast is er elke 4e zondag van de maand bij de kerkdienst het Amazing koor, waar iedereen bij kan aansluiten. Het samen zingen bij de diensten doet de bewoners heel erg goed.
  • Het idee om samen met een bewoner naar de kapel te gaan en naar muziek te luisteren. Bij de muziekinstallatie staan veel CD’s met allerlei muziek. Het is een fijne invulling van een bezoek.

Met een borrel werd de avond afgesloten, de enthousiaste gesprekken daarbij waren tekenend voor de avond.
Op naar de volgende avond: wie wil meedenken, neem graag contact met mij op:

Nanke Klein Wassink
n.kleinwassink@waalboog.nl

   

Nieuws

Schrijf je nu in voor het Waalboogpodium

Op maandag 28 oktober a.s. vindt voor de derde keer het Waalboogpodium plaats voor mantelzor...

Lees meer >


Artikel Gelderlander: toezicht bij entree Joachim en Anna

Op dinsdag 3 september 2019 staat er in De Gelderlander een artikel over de nieuwe entree van loc...

Lees meer >